Definicję darowizny zawiera ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku, Kodeks cywilny (dalej k.c.), w Art. 888 § 1, którego treść brzmi:

„Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku”.

Z powyższego wynika, że darowizna stanowi rodzaj umowy zawieranej pomiędzy darczyńcą a obdarowanym, w ramach której darczyńca przekazuje część swoich dóbr, niezależnie od tego, czy są one w formie pieniężnej, materialnej, czy też nieruchomości. W ten sposób darczyńca, obdarowując inną osobę częścią swojego majątku, zmniejsza wartość tego majątku.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, oświadczenie dotyczące przekazania rzeczy, pieniędzy lub nieruchomości powinno być złożone w formie pisemnej. Niemniej jednak, darowizna uznawana jest za ważną, nawet w przypadku braku tej formy, o ile przyrzeczone świadczenie zostało już wydane. Oznacza to, że jeśli darczyńca przekaże obdarowanemu przedmiot darowizny, to darowizna dokonana w formie ustnej będzie miała moc prawną.

Z pewnością forma ustna nie ma zastosowania w przypadkach, gdy przepisy prawne wymagają sporządzenia aktu notarialnego, szczególnie w sytuacji, gdy darowizna dotyczy przeniesienia prawa własności. Zgodnie z Art. 158 Kodeksu cywilnego, umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości (takiej jak mieszkanie, dom jednorodzinny lub nieruchomość gruntowa) musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Podobnie, umowa przenosząca własność, która jest zawierana w celu zrealizowania wcześniej istniejącego zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości, również powinna mieć takie zobowiązanie wymienione w akcie.

Odwołanie darowizny niewykonanej i wykonanej

Darczyńca oraz obdarowany nie zawsze są świadomi, że darowiznę można unieważnić. Proces unieważnienia darowizny jest regulowany przez ustawę z dnia 23 kwietnia 1964 roku, znaną jako Kodeks cywilny. Zgodnie z Art. 896 oraz Art. 897 Kodeksu cywilnego, darowizna może zostać odwołana zarówno w przypadku, gdy nie została jeszcze zrealizowana, jak i w sytuacji, gdy została już zrealizowana.

Zgodnie z treścią Art. 896 Kodeksu cywilnego:

„Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze nie wykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych”.

Niekorzystna zmiana sytuacji majątkowej, o której mowa w powyższym artykule, może nastąpić w wyniku nieprzewidzianych zdarzeń losowych, takich jak choroba darczyńcy lub bliskiej mu osoby. Skutkiem tych okoliczności było poniesienie znacznych wydatków na leczenie i rehabilitację, co w istotny sposób uszczupliło majątek darczyńcy, uniemożliwiając mu wypełnienie zobowiązania dotyczącego darowizny.

Innym powodem, dla którego może dojść do odwołania darowizny, jest wypadek darczyńcy, który skutkuje istotnym uszczerbkiem na zdrowiu. Taki wypadek może uniemożliwić darczyńcy wykonywanie dotychczasowej pracy, która przynosiła mu znaczne dochody. W wyniku tego zdarzenia, a także związanych z nim kosztów leczenia i dalszej rehabilitacji, sytuacja majątkowa darczyńcy uległa znacznemu pogorszeniu.

Prawo do cofnięcia darowizny nie przysługuje, jeśli sytuacja majątkowa darczyńcy uległa znacznemu pogorszeniu w wyniku rażącego niedbalstwa darczyńcy lub z jego winy umyślnej. Przykładem takiego lekkomyślnego działania może być sytuacja, w której ojciec obiecał swojemu synowi kwotę 40 000 zł. Niedługo po tej obietnicy ojciec udał się do kasyna, gdzie stracił znaczne środki finansowe. W rezultacie tego nierozważnego postępowania ojciec nie był w stanie zrealizować darowizny, którą obiecał synowi. Tego rodzaju nieodpowiedzialne działanie nie może stanowić podstawy do cofnięcia darowizny, albowiem zmiana sytuacji majątkowej ojca była rezultatem jego umyślnej winy, cechującej się rażącym niedbalstwem.

Zdarzenia o podobnym charakterze, wpływające na zmianę stanu majątkowego darczyńcy, mogą skutkować odwołaniem już dokonanej darowizny. W przypadku, gdy po dokonaniu darowizny darczyńca znajdzie się w trudnej sytuacji finansowej, obdarowany zobowiązany jest, w granicach uzyskanego wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środki finansowe, które są mu niezbędne do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb życiowych lub do realizacji ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Niemniej jednak, obdarowany ma prawo zwolnić się z tego obowiązku poprzez zwrot darczyńcy wartości uzyskanego wzbogacenia (Art. 897).

Rażąca niewdzięczność jako przyczyna odwołania darowizny

Darczyńca ma prawo do odwołania darowizny, nawet jeśli została ona już zrealizowana, w przypadku, gdy obdarowany wykazał się rażącą niewdzięcznością (Art. 898, § 1. k.c.).

Rażąca niewdzięczność zazwyczaj przejawia się w postawie obdarowanego, która jest nacechowana złą wolą i zmierza do wyrządzenia darczyńcy szkody lub krzywdy.

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 2 grudnia 2016 roku, sygn. akt I ACa 659/16, odniósł się do kwestii istnienia podstawy do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności. W opinii Sądu Apelacyjnego:

„Rażącą niewdzięczność musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy czy szkody majątkowej. O istnieniu bądź nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym przypadku okoliczności rozpoznawanej sprawy”.

Udowodnienie, iż powodem unieważnienia darowizny jest rażąca niewdzięczność obdarowanego, stanowi zadanie niezwykle skomplikowane, wymagające przedstawienia w sądzie dowodów potwierdzających, że obdarowany dopuścił się wobec darczyńcy czynów obciążających go, które były nacechowane złą wolą i prowadziły do wyrządzenia krzywdy lub szkody majątkowej.

Definicję rażącej niewdzięczności jako podstawy do unieważnienia darowizny określił Sąd Apelacyjny w Szczecinie, który w wyroku z dnia 23 lipca 2015 r., sygn. akt I ACa 87/15, podkreślił, że:

„Orzecznictwo sądowe i doktryna zgodnie przyjmują, że pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpada tylko takie zachowanie obdarowanego, które polega na działaniu lub zaniechaniu skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy i nacechowane złą wolą obdarowanego. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo mieniu darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych (rodzinnych) łączących go z darczyńcą.”

Równocześnie, aby przesłanka „o rażącej niewdzięczności” mogła stanowić podstawę do unieważnienia darowizny, nie może upłynąć rok od momentu, w którym darczyńca uzyskał wiedzę o rażącej niewdzięczności obdarowanego względem siebie.

Naganne zachowanie obdarowanego wobec darczyńcy i bliskiej mu osoby jako przyczyna odwołania darowizny

Darczyńca może również odwołać darowiznę w sytuacji:

„kiedy wysoce naganne zachowanie jest skierowane przeciwko osobie mu bliskiej, ale dotyka jednocześnie odczuć samego darczyńcy i to w taki sposób, że usprawiedliwia ocenę postawy obdarowanego jako rażąco niewdzięcznej”.

W wyroku z dnia 7 kwietnia 1988 roku (sygn. akt II CKN 688/97) Sąd Najwyższy zajął następujące stanowisko.

Darowizna nie może być unieważniona z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca wybaczył obdarowanemu. W przypadku, gdy darczyńca nie posiadał zdolności do czynności prawnych w momencie udzielenia przebaczenia, przebaczenie jest skuteczne, o ile nastąpiło przy wystarczającym rozeznaniu (art. 899 § 1).

Spadkobiercy darczyńcy mają prawo do odwołania darowizny z powodu niewdzięczności jedynie wówczas, gdy darczyńca w chwili swojej śmierci był uprawniony do jej unieważnienia lub gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia bądź umyślnie spowodował rozstrój zdrowia, którego konsekwencją była śmierć darczyńcy.

Termin na odwołanie darowizny

Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności

obdarowanego. W kontekście prawa cywilnego, niewdzięczność obdarowanego może przejawiać się w różnorodny sposób, na przykład poprzez rażące naruszenie zasad współżycia społecznego względem darczyńcy. Aby dochodzić odwołania darowizny, darczyńca musi udowodnić, że obdarowany postąpił w sposób, który zasługuje na potępienie i wskazuje na brak wdzięczności za udzieloną pomoc.

W przypadku, gdy darowizna została dokonana w formie umowy, ważne jest, aby wszystkie warunki były jasno określone w dokumentacji, co ułatwi ewentualne postępowanie sądowe. Warto pamiętać, że prawo przewiduje również sytuacje, w których darowizna może być odwołana niezależnie od niewdzięczności, na przykład w przypadku, gdy darczyńca znalazł się w trudnej sytuacji finansowej.

Wszelkie spory dotyczące odwołania darowizny powinny być rozstrzygane przez sąd, który weźmie pod uwagę zarówno okoliczności sprawy, jak i intencje stron. W związku z tym, przed podjęciem decyzji o odwołaniu darowizny, zaleca się skonsultowanie z prawnikiem, aby uzyskać pełne zrozumienie swoich praw i obowiązków w danej sytuacji.

Jak skutecznie odwołać darowiznę – procedura

Odwołanie darowizny następuje poprzez złożenie obdarowanemu pisemnego oświadczenia (Art. 900 k.c.).

Skutki prawne związane z odwołaniem darowizny powstają w momencie dostarczenia obdarowanemu stosownego oświadczenia.

Oświadczenie o odwołaniu darowizny ma charakter dokumentu prawnego. Niedopełnienie formy pisemnej oświadczenia nie wywołuje skutków prawnych.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, Art. 898 § 2, zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien być realizowany zgodnie z zasadami dotyczącymi bezpodstawnego wzbogacenia. Oznacza to, że obdarowany jest zobowiązany do niezwłocznego zwrotu przedmiotu darowizny darczyńcy po otrzymaniu oświadczenia.

W kontekście procedury prowadzącej do odwołania darowizny, Sąd Apelacyjny w Warszawie wyraził swoje stanowisko w wyroku z dnia 24 maja 2019 r. (sygn. akt V ACa, 327/18), w którym podkreślił, że:

„Odwołanie darowizny nie następuje w drodze orzeczenia sądu o charakterze prawo – kształtującym (jak np. rozwiązanie darowizny w okolicznościach opisanych w art. 901 k.c.), lecz przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Dopiero po złożeniu takiego oświadczenia – wywołującego skutek obligacyjny – lub równocześnie z tym oświadczeniem, darczyńca może wystąpić z powództwem o zwrot przedmiotu darowizny (złożenie przez obdarowanego oświadczenia woli na podstawie art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. i art. 900 k.c.). W sprawie zainicjowanej takim powództwem, stosownie do zarzutu obdarowanego, możliwe jest poddanie ocenie skuteczności odwołania darowizny pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 898 k.c. i art. 899 k.c.”

Przekazanie darowanej rzeczy powinno odbywać się w formie materialnej, a w przypadku braku możliwości zwrotu, obdarowany zobowiązany jest do zwrócenia równowartości otrzymanego przedmiotu.

W sytuacji, gdy obdarowany otrzymał od darczyńcy nieruchomość, powinien on zwrócić darowaną nieruchomość zgodnie z przepisami prawa regulującymi przeniesienie praw do nieruchomości. Proces zwrotu nieruchomości powinien zostać sformalizowany poprzez akt notarialny, co stanowi zwrotne przeniesienie własności nieruchomości.

Powyższe postanowienia mają swoje źródło w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności w Art. 158. Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości winna być zawarta w formie aktu notarialnego. Zmiany dotyczące prawa własności nie mogą być wprowadzane do treści księgi wieczystej jedynie na podstawie oświadczenia. Podstawą wpisu prawa własności nieruchomości do księgi wieczystej jest akt notarialny, który zawiera oświadczenia stron wobec notariusza.

Od momentu wystąpienia zdarzenia, które stanowi podstawę do odwołania darowizny, obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z osobą, która bezpodstawnie się wzbogaciła, i powinien być świadomy obowiązku zwrotu darowizny.

Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności

Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności stanowi istotny temat w obszarze prawa cywilnego, szczególnie w kontekście możliwości cofnięcia darowizny. Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego (KC), darczyńca ma prawo cofnąć darowiznę w przypadku stwierdzenia rażącej niewdzięczności obdarowanego. Przykładem może być sytuacja, w której rodzice postanawiają przekazać swojemu dziecku nieruchomości, takie jak działki czy dom, a następnie doświadczają niewłaściwego traktowania lub braku wdzięczności ze strony obdarowanego. W takich okolicznościach, rodzice mogą złożyć pozew o unieważnienie umowy darowizny, domagając się odzyskania przekazanych dóbr, na przykład samochodu lub ziemi.

Kluczowym elementem tego procesu jest wniosek o odwołanie darowizny, który powinien być starannie przygotowany, aby podważyć wszelkie wątpliwości co do jego zasadności. Czas, w jakim można wycofać darowiznę, jest ograniczony, dlatego istotne jest, aby działanie było podjęte w odpowiednim momencie. W przypadku skutecznego unieważnienia darowizny, obdarowany może zostać zobowiązany do sprzedaży odzyskanych dóbr lub zapłaty kwoty pieniężnej, odpowiadającej wartości przekazanej darowizny. Proces ten, mimo że nie jest łatwy, oferuje darczyńcy realną możliwość ochrony jego interesów oraz przywrócenia sprawiedliwości w relacjach rodzinnych.

Umowa darowizny – kiedy ma miejsce?

Umowa darowizny ma miejsce, gdy jedna strona, darczyńca, przekazuje drugiej stronie, obdarowanemu, określony majątek bez oczekiwania na zapłatę. Zawarcie umowy darowizny wymaga zgody obu stron oraz, w przypadku nieruchomości, sporządzenia aktu notarialnego. Wzór takiego dokumentu powinien zawierać szczegółowe informacje o przedmiocie darowizny, na przykład dotyczące działki czy innych nieruchomości. Warto zauważyć, że darczyńca ma prawo żądać od obdarowanego opiekę nad przekazanym majątkiem, co może być istotne w kontekście przyszłych relacji między stronami.

W przypadku zaistnienia okoliczności, które skłaniają darczyńcę do odwołania darowizny, ma on możliwość odwołania umowy. Możliwości odwołania darowizny mogą być różne i zależą od zapisów zawartych w umowie. W przypadku, gdy darczyńca zdecyduje się na unieważnienie darowizny, powinien napisać stosowne pismo, w którym wyjaśni powody swojej decyzji. Warto pamiętać, że obdarowany może mieć prawo do sprzedaży lub przepisać darowaną nieruchomość, co także może wpłynąć na decyzje darczyńcy.

W sytuacji, gdy darczyńca pragnie cofnąć darowiznę, musi liczyć się z tym, że taka decyzja może trwać w czasie i wymagać spełnienia określonych warunków. Zdarza się, że konieczne jest anulowanie wcześniejszych ustaleń. Jeśli obdarowany zdecyduje się na rezygnację z majątku, również może zrezygnować z dalszej opieki nad nim, co może wpłynąć na przyszłe relacje między stronami umowy.

Ile kosztuje cofnięcie darowizny?

W kontekście prawnych aspektów cofnięcia darowizny, wiele osób zastanawia się, ile takowe działania mogą kosztować. W zależności od wartości nieruchomości, takich jak działki czy inne nieruchomości, opłaty związane z odwołaniem darowizny mogą być zróżnicowane. Często pojawia się pytanie, czy odwołanie darowizny wiąże się z koniecznością płacenia opłat sądowych, które w przypadku wartości 10 czy 15 tys. zł mogą wynosić od kilku do kilkudziesięciu procent wartości nieruchomości.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, unieważnienie darowizny nie jest prostym procesem. Wymaga bowiem spełnienia określonych warunków oraz przedłożenia odpowiednich dokumentów, co może dodatkowo zwiększyć koszty. Warto zauważyć, że w przypadku 25% wartości darowizny, mogą wystąpić dodatkowe opłaty, jeżeli sprzedaż nieruchomości została zrealizowana w przeciągu 30 dni od chwili cofnięcia. W praktyce, całkowite koszty mogą zatem osiągać poziom znacznie przekraczający pierwotne założenie.

Z perspektywy osoby, która rozważa cofnąć darowiznę, kluczowe jest zrozumienie, jak taki proces może wyglądać w praktyce. Warto również skonsultować się z prawnikiem, aby ocenić potencjalne ryzyko oraz koszty związane z odebraniem darowizny. W zależności od indywidualnych okoliczności, kilka czynników może wpływać na ostateczny wynik sprawy, dlatego dobrze jest być dobrze poinformowanym przed podjęciem decyzji.

Odwołanie umowy darowizny – jak wygląda zwrot przedmiotu darowizny?

W przypadku gdy umowa darowizny zostaje odwołana, kluczowym zagadnieniem staje się zwrot przedmiotu darowizny, co może obejmować różnorodne aktywa, w tym działki nieruchomości. Zgodnie z przepisami prawa cywilnego, osoba dokonująca darowizny ma prawo cofnąć darowiznę w określonych okolicznościach, takich jak niewłaściwe zachowanie obdarowanego. Proces unieważnienia umowy darowizny wymaga formalnego zgłoszenia zamiaru odwołania umowy, co powinno być dokonane na piśmie oraz zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

W przypadku odwołania umowy darowizny, obdarowany jest zobowiązany do zwrotu przedmiotu darowizny, co w praktyce może oznaczać konieczność zwrócenia działek nieruchomości do darczyńcy. W sytuacjach, gdy przedmiot darowizny uległ zniszczeniu lub zmianom, obdarowany może być zobowiązany do zadośćuczynienia wartości utraconego mienia. Warto również zauważyć, że jeżeli obdarowany dokonał sprzedaży lub innej transakcji związanej z przedmiotem darowizny, może to skomplikować proces zwrotu, a także wprowadzić dodatkowe zobowiązania prawne.

Zatem, aby proces odwołania umowy darowizny przebiegał sprawnie, niezbędne jest zrozumienie i przestrzeganie odpowiednich procedur prawnych. Warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie cywilnym, aby uniknąć ewentualnych problemów związanych z unieważnieniem umowy oraz zwrotem działek nieruchomości. Profesjonalna pomoc prawna jest nieoceniona w przypadku skomplikowanych sytuacji, które mogą wyniknąć podczas procesu co

Podstawa prawna i inne źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Księga trzecia, Zobowiązania, Tytuł XXXIII. Darowizna – Art. 896 oraz Art. 898.
2. Wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7.04.1988 r., sygn. akt II CKN 688/97.
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt V ACa, 327/18.
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 lipca 2015 r., sygn. akt I ACa 87/15.